Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej: co czeka firmy, instytucje i audytorów

Polska stoi u progu jednej z najważniejszych zmian legislacyjnych w obszarze efektywności energetycznej w ciągu ostatnich lat. Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej (numer UC77) został opublikowany w 2025 r. i jest przedmiotem prac legislacyjnych — choć jeszcze nie wszedł w życie, to jego przyjęcie planowane jest w najbliższych miesiącach, by wdrożyć do polskiego porządku prawnego unijne wymagania wynikające z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 dotyczącej efektywności energetycznej.

Nowe przepisy znacząco rozszerzają zakres obowiązków dla przedsiębiorstw, instytucji publicznych, a także audytorów efektywności energetycznej — mając na celu nie tylko spełnienie wymogów UE, ale także przyspieszenie transformacji energetycznej i wzrost konkurencyjności polskiej gospodarki.

Dlaczego ta nowelizacja jest kluczowa?

Nowelizacja odpowiada na realne wyzwania rynku energetycznego i potrzeby transformacji gospodarki:

• Dostosowanie prawa polskiego do nowych unijnych standardów efektywności energetycznej — w tym zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”.

• Zwiększenie celów oszczędności energii finalnej w perspektywie 2030 r. poprzez lepsze wykorzystanie mechanizmów takich jak świadectwa efektywności energetycznej (białe certyfikaty).

• Rozszerzenie obowiązków audytowych i zarządczych dla przedsiębiorstw — także tych, które dotychczas nie były objęte audytami ze względu na wielkość.

• Wzmocnienie sektora publicznego jako lidera modernizacji i wzorcowego użytkownika energii w administracji publicznej.

Status legislacyjny projektu ustawy

Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej UC77 został opublikowany do konsultacji publicznych i opiniowania, a prace nad jego przyjęciem trwają. Nie jest to jeszcze obowiązujące prawo, lecz kolejny krok w procesie legislacyjnym, który przewiduje jego uchwalenie i wejście w życie w 2026 r.

Jego celem jest implementacja wymogów unijnych w sposób systemowy i szeroko zakrojony, wychodząc poza dotychczasowe regulacje z 2016 r. i tworząc nową jakość prawną dla efektywności energetycznej w Polsce.

Najważniejsze zmiany w projekcie nowelizacji

Poniżej przedstawiamy kluczowe komponenty planowanej ustawy, które w największym stopniu wpłyną na praktykę biznesową i zarządzanie energią w organizacjach.

1. Zasada „efektywność energetyczna przede wszystkim”

Projekt wprowadza obowiązek stosowania zasady energy efficiency first — czyli obowiązek uwzględniania efektywności energetycznej już na etapie planowania inwestycji. W praktyce oznacza to, że:

• Inwestycje o wartości powyżej 100 mln euro (lub 175 mln euro dla projektów transportowych) będą musiały zostać poprzedzone analizą możliwych rozwiązań poprawiających efektywność energetyczną.

To istotna zmiana zarówno dla dużych przedsiębiorstw, jak i inwestorów infrastrukturalnych — wymuszająca wdrożenie analiz efektywności już przy przygotowywaniu biznesplanów i koncepcji projektowych.

2. Nowe obowiązki przedsiębiorstw

Projekt przewiduje rozbudowany system obowiązków audytowych i zarządczych:

Audyty energetyczne

• Obowiązek przeprowadzenia audytu efektywności energetycznej zostanie powiązany nie z wielkością przedsiębiorstwa, ale z faktycznym zużyciem energii.

• W praktyce znacznie szersza grupa podmiotów będzie zobligowana do regularnych audytów — nawet jeśli formalnie nie są to duże przedsiębiorstwa.

Systemy zarządzania energią

• Firmy o wysokim zużyciu energii będą musiały wdrożyć systemy zarządzania energią (np. zgodne ze standardami jak ISO 50001), co przełoży się na poprawę efektywności operacyjnej i konkurencyjności przedsiębiorstwa.

Raportowanie i plany działań energetycznych

• Organizacje będą zobowiązane do opracowania, publikowania i corocznej aktualizacji planów działań w zakresie efektywności energetycznej.

• Działania te będą częścią regularnego sprawozdania przedsiębiorstwa, co zwiększa transparentność zarządzania energią.

3. Obowiązki sektora publicznego i cele redukcji energii

Nowe przepisy kładą większy nacisk na rolę instytucji publicznych w realizacji polityki efektywności energetycznej:

• Publiczne podmioty będą zobowiązane do redukcji zużycia energii finalnej o co najmniej 1,9% rocznie względem roku bazowego 2021.

• Publiczne jednostki i urzędy będą musiały rozwijać i wdrażać plany efektywności energetycznej oraz raportować ich realizację.

Wzmocnienie tych mechanizmów ma nie tylko poprawić efektywność samego sektora publicznego, ale również działać jako wzorzec dla gospodarstw domowych i biznesu.

4. Audytorzy efektywności energetycznej — nowe wymagania

Projekt przewiduje uregulowanie zawodu audytora energetycznego, który:

• będzie posiadał odpowiednie wymogi kompetencyjne i kwalifikacyjne,

• będzie uczestniczył w systemie weryfikacji audytów i raportów jakości.

To ważna zmiana, która ma podnieść jakość analiz energetycznych i zapewnić rzetelność rozliczeń i świadectw efektywności.

5. Mechanizmy wsparcia — cyfryzacja i modernizacja systemu

Projekt nowelizacji przewiduje także rozwój narzędzi wspierających system efektywności:

• Digitalizacja systemu świadectw efektywności energetycznej oraz częściowa automatyzacja ich weryfikacji.

• Redukcja barier administracyjnych i usprawnienie obrotu świadectwami, co ma zwiększyć ich atrakcyjność rynkową.

Jak nowelizacja wpłynie na rynek i Twoją firmę?

Dla przedsiębiorstw

– Konieczność planowania, monitorowania i raportowania zużycia energii,
– rozszerzone obowiązki audytowe i zarządcze,
– większe znaczenie efektywności energetycznej jako narzędzia konkurencyjności,
– potencjalne oszczędności kosztowe dzięki systematycznemu ograniczaniu zużycia energii.

Dla sektora publicznego

– publiczne jednostki staną się pionierami efektywności,
– zwiększy się transparentność działań energetycznych urzędów,
– potrzeba większej koordynacji i inwestycji w modernizację infrastruktury.

Dla audytorów i doradców energetycznych

– nowa rola uregulowanego zawodu audytora,
– większe zapotrzebowanie na specjalistyczne usługi audytowe i doradcze,
– stworzenie rynku profesjonalnej analizy efektywności energetycznej.

Podsumowanie – transformacja, którą warto przewidzieć

Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej to strategiczna i kompleksowa reforma, która:

•  przenosi polskie regulacje na poziom zgodny z najnowszą dyrektywą UE,
• zwiększa wymogi audytowe i raportowe,
• promuje sektor publiczny jako lidera efektywności,
• stawia nowe wyzwania i możliwości przed przedsiębiorstwami i audytorami.

Choć ustawa wciąż jest projektem, jej zapisy warto znać już dziś !