Białe certyfikaty, a dofinansowanie unijne

Czym są białe certyfikaty?

Białe certyfikaty to potoczna nazwa świadectw efektywności energetycznej. Potwierdzają one uzyskanie określonej oszczędności energii końcowej w wyniku realizacji przedsięwzięcia poprawiającego efektywność energetyczną.

Świadectwa wydaje Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Wynikają z nich prawa majątkowe, które mogą być przedmiotem obrotu na Towarowej Giełdzie Energii. Po ich sprzedaży przedsiębiorca uzyskuje dodatkową korzyść finansową z przeprowadzonej modernizacji.

Białe certyfikaty mogą dotyczyć między innymi:

• wymiany urządzeń lub linii technologicznych na bardziej efektywne,
• modernizacji instalacji grzewczych, chłodniczych i wentylacyjnych,
• wymiany oświetlenia,
• termomodernizacji budynków,
• ograniczenia strat w instalacjach przemysłowych,
• odzysku energii z procesów technologicznych,
• modernizacji sieci i instalacji przesyłających energię,
• zastosowania systemów automatyki i zarządzania energią.

Podstawą do określenia liczby możliwych do uzyskania świadectw jest audyt efektywności energetycznej. Pokazuje on, ile energii końcowej przedsiębiorstwo może zaoszczędzić dzięki inwestycji.

Czy można połączyć białe certyfikaty z dotacją unijną?

Tak, w wielu przypadkach przedsięwzięcie dofinansowane ze środków unijnych może również zostać objęte systemem białych certyfikatów. Źródło finansowania inwestycji samo w sobie nie przesądza o braku prawa do świadectwa efektywności energetycznej.

Oba instrumenty mają jednak inny charakter. Dotacja pokrywa określoną część kosztów projektu, natomiast białe certyfikaty są przyznawane za osiągniętą oszczędność energii. Z tego powodu ich połączenie może być dopuszczalne.

Każdy przypadek wymaga jednak osobnej oceny. Znaczenie mają:

• regulamin naboru i umowa o dofinansowanie,
• zasady kwalifikowalności wydatków,
• sposób traktowania dodatkowych przychodów związanych z projektem,
• limity pomocy publicznej,
• obowiązek informowania instytucji finansującej o innych formach wsparcia,
• zgodność zakresu inwestycji wskazanego w obu wnioskach.

Nie należy więc zakładać, że skoro przepisy o białych certyfikatach nie wykluczają dotacji, regulamin konkretnego programu unijnego również pozwala na takie połączenie.

Dofinansowanie nie może prowadzić do podwójnego finansowania

Jednym z najważniejszych zagadnień jest zakaz podwójnego finansowania. W uproszczeniu oznacza on, że ten sam wydatek nie może zostać dwukrotnie zrefundowany ze środków publicznych ponad poziom dopuszczony w danym programie.

Uzyskanie białego certyfikatu nie jest klasycznym zwrotem części faktury. Świadectwo jest przyznawane za efekt energetyczny, a nie za samo poniesienie kosztu. Mimo to instytucja udzielająca dotacji może wymagać wykazania białych certyfikatów jako dodatkowego wsparcia albo przychodu związanego z projektem.

Dlatego przedsiębiorca powinien sprawdzić, czy:

• regulamin programu pozwala łączyć dotację z innymi instrumentami,
• prawa majątkowe z białych certyfikatów mają wpływ na koszty kwalifikowane,
• ich wartość należy uwzględnić przy obliczaniu intensywności pomocy,
• uzyskanie świadectw wymaga zgody albo poinformowania instytucji pośredniczącej,
• umowa o dofinansowanie przewiduje obowiązek zgłaszania dodatkowych korzyści finansowych.

Samo hasło „zakaz podwójnego finansowania” nie oznacza automatycznego zakazu pozyskania białych certyfikatów. Ostateczna ocena zależy od zasad konkretnego programu oraz modelu finansowania inwestycji.

Najważniejszy warunek: wniosek przed rozpoczęciem przedsięwzięcia

W systemie białych certyfikatów kluczowe znaczenie ma kolejność działań. Wniosek o wydanie świadectwa efektywności energetycznej należy złożyć do Prezesa URE przed rozpoczęciem prac związanych z przedsięwzięciem.

W praktyce rozpoczęciem inwestycji może być nie tylko fizyczne wejście wykonawcy na teren zakładu. Ryzyko utraty prawa do białych certyfikatów może pojawić się również po złożeniu wiążącego zamówienia, podpisaniu bezwarunkowej umowy z wykonawcą albo podjęciu innego zobowiązania, które powoduje, że inwestycja staje się nieodwracalna.

Samo przygotowanie audytu, przeprowadzenie analiz lub ubieganie się o dofinansowanie zazwyczaj nie oznacza jeszcze rozpoczęcia przedsięwzięcia. Każdorazowo trzeba jednak ocenić dokumenty i harmonogram projektu.

Bezpieczna kolejność postępowania wygląda następująco:

1. Określenie zakresu planowanej modernizacji.
2. Wykonanie audytu efektywności energetycznej.
3. Sprawdzenie zasad programu dotacyjnego.
4. Złożenie kompletnego wniosku o wydanie białych certyfikatów.
5. Dopiero później zaciągnięcie wiążących zobowiązań i rozpoczęcie inwestycji.
6. Realizacja przedsięwzięcia zgodnie ze zgłoszonym zakresem.
7. Potwierdzenie osiągniętych oszczędności i dopełnienie obowiązków wobec URE.

Podpisanie umowy o dofinansowanie nie zastępuje wniosku składanego do URE. Są to dwa odrębne postępowania, prowadzone według różnych zasad.

Pomoc publiczna i limity wsparcia

Jeżeli dofinansowanie jest udzielane w formule pomocy publicznej, przedsiębiorca powinien sprawdzić maksymalną dopuszczalną intensywność wsparcia. Znaczenie może mieć wielkość przedsiębiorstwa, lokalizacja inwestycji, rodzaj projektu oraz podstawa prawna przyznania pomocy.

Nie w każdym programie wartość białych certyfikatów będzie wliczana do pomocy publicznej w taki sam sposób. Nie należy więc samodzielnie przyjmować, że zawsze zwiększa ona intensywność pomocy albo że nigdy nie ma na nią wpływu.

Najlepszym rozwiązaniem jest uzyskanie pisemnego stanowiska instytucji udzielającej dotacji. Pozwoli to ustalić, czy planowane świadectwa trzeba wykazać we wniosku, ująć w montażu finansowym albo zgłosić już po podpisaniu umowy.

Zakres inwestycji musi być spójny

Zakres przedsięwzięcia przedstawiony we wniosku do URE powinien odpowiadać pracom, które zostaną rzeczywiście wykonane. Jeżeli projekt unijny obejmuje kilka elementów, nie wszystkie muszą automatycznie kwalifikować się do systemu białych certyfikatów.

Przykładowo dotacja może finansować wymianę linii produkcyjnej, instalację fotowoltaiczną, prace budowlane i system informatyczny. Audyt efektywności energetycznej powinien wyodrębnić te działania, które przynoszą możliwą do wykazania oszczędność energii końcowej i spełniają wymagania systemu świadectw.

Istotne zmiany zakresu, parametrów urządzeń lub harmonogramu należy analizować również pod kątem zgodności z wnioskiem złożonym do URE.

Przykład połączenia dotacji i białych certyfikatów

Przedsiębiorstwo planuje wymianę energochłonnych sprężarek oraz modernizację instalacji sprężonego powietrza. Część kosztów ma zostać pokryta z programu unijnego wspierającego efektywność energetyczną przedsiębiorstw.

Jeszcze przed zamówieniem urządzeń firma zleca audyt efektywności energetycznej. Audyt potwierdza odpowiednio wysoką roczną oszczędność energii. Regulamin dotacji nie zabrania korzystania z białych certyfikatów, ale wymaga ujawnienia innych korzyści związanych z projektem.

Firma wskazuje planowane świadectwa w dokumentacji programu, składa wniosek do URE, a dopiero następnie podpisuje wiążącą umowę na dostawę urządzeń. Po zakończeniu inwestycji potwierdza jej zakres i osiągnięty efekt energetyczny.

W takim modelu przedsiębiorca może skorzystać z dotacji oraz uzyskać dodatkową korzyść ze sprzedaży praw majątkowych wynikających z białych certyfikatów, pod warunkiem zachowania wszystkich zasad obu systemów.

Najczęstsze błędy przedsiębiorców

Najpoważniejszym błędem jest rozpoczęcie inwestycji przed złożeniem wniosku o świadectwo efektywności energetycznej. Takiej sytuacji zazwyczaj nie można naprawić przez późniejsze wykonanie audytu. Problemy mogą również wynikać z:

• braku analizy regulaminu programu unijnego,
• niewykazania dodatkowego wsparcia w dokumentacji dotacyjnej,
• przekroczenia dopuszczalnego poziomu pomocy publicznej,
• odmiennego zakresu przedsięwzięcia w dokumentacji URE i dokumentacji dotacji,
• przeszacowania oszczędności energii,
• podpisania wiążącej umowy z wykonawcą zbyt wcześnie,
• nieuwzględnienia obowiązków związanych z trwałością projektu.

Co sprawdzić przed rozpoczęciem inwestycji?

Przedsiębiorca powinien przeprowadzić równolegle analizę techniczną, prawną i finansową. Potrzebne jest potwierdzenie, że przedsięwzięcie kwalifikuje się do białych certyfikatów, a dokumentacja programu unijnego dopuszcza połączenie instrumentów.

Warto również ustalić:

• przewidywaną oszczędność energii końcowej,
• orientacyjną liczbę możliwych do uzyskania świadectw,
• koszt przygotowania audytu i dokumentacji,
• wpływ certyfikatów na rozliczenie dotacji,
• wymagane zgody i obowiązki informacyjne,
• właściwą kolejność podpisywania umów i rozpoczynania prac.

Analizę należy zakończyć przed zamówieniem urządzeń. Po rozpoczęciu przedsięwzięcia może być już za późno na skorzystanie z systemu.