Magazyny ciepła dual-use: 300 mln zł z FEnIKS na bezpieczeństwo systemów ciepłowniczych

To nie jest zwykły konkurs na kolejną inwestycję energetyczną. W centrum programu znajduje się pojęcie „dual-use”, czyli infrastruktury, która w normalnych warunkach wspiera efektywność, elastyczność i stabilność systemu ciepłowniczego, a w sytuacjach awaryjnych zwiększa odporność dostaw ciepła dla mieszkańców i odbiorców końcowych. Innymi słowy: magazyn ciepła ma pracować nie tylko dla optymalizacji kosztów, ale także dla bezpieczeństwa.

Najważniejsze informacje o naborze

W ramach naboru FENX.11.02 dofinansowanie może zostać przeznaczone na budowę systemowych magazynów ciepła, które służą zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego, szczególnie przez zapewnienie zdolności pracy w trybach awaryjnych. NFOŚiGW wskazuje również, że dopuszczone są niezależne magazyny energii, które nie muszą być bezpośrednio powiązane z jednym źródłem energii.

Kluczowe parametry naboru: 

• numer naboru: FENX.11.02-IW.01-001/26,
• termin składania wniosków: 29 maja – 30 września 2026 r.,
• budżet: 300 mln zł,
• forma wsparcia: dotacja,
• poziom dofinansowania: od 30% do 65% kosztów kwalifikowanych,
• system składania wniosków: WOD2021 / CST2021,
• zakres terytorialny: Polska,
• końcowa data realizacji projektów: najpóźniej 31 grudnia 2030 r.

Wysokość dofinansowania zależy m.in. od wielkości przedsiębiorstwa, przeznaczenia pomocy publicznej oraz pochodzenia energii zasilającej magazyn. NFOŚiGW wskazuje, że maksymalny poziom wsparcia jest wyliczany w kalkulatorze pomocy publicznej.

Dla kogo jest ten program?

Nabór jest skierowany do podmiotów, które działają w obszarze dostaw energii do systemów ciepłowniczych oraz magazynowania ciepła na poziomie systemowym. Dokumenty naboru wskazują cztery główne grupy uprawnionych wnioskodawców:

• przedsiębiorstwa,
• przedsiębiorstwa realizujące cele publiczne,
• administrację publiczną,
• służby publiczne.

Istotne jest jednak doprecyzowanie: wsparcie dotyczy istniejących systemów ciepłowniczych o mocy zamówionej powyżej 5 MW, przy czym chodzi o moc zamówioną przekazywaną odbiorcom zewnętrznym. To oznacza, że program jest projektowany przede wszystkim z myślą o podmiotach obsługujących realną infrastrukturę ciepłowniczą, a nie o małych, izolowanych instalacjach bez znaczenia systemowego.

Czym jest magazyn ciepła dual-use?

Magazyn ciepła dual-use to infrastruktura, która łączy dwa cele. Po pierwsze, pozwala lepiej zarządzać energią w systemie ciepłowniczym: przechowywać nadwyżki, poprawiać elastyczność pracy źródeł i stabilizować dostawy. Po drugie, wzmacnia odporność systemu w sytuacjach kryzysowych: awariach, zakłóceniach pracy źródeł, problemach z paliwem, ograniczeniach sieciowych lub innych zdarzeniach wpływających na ciągłość dostaw.

W praktyce taki magazyn może być szczególnie wartościowy tam, gdzie system ciepłowniczy przechodzi transformację: zwiększa udział OZE, ciepła odpadowego, wysokosprawnej kogeneracji lub innych źródeł niskoemisyjnych. Magazynowanie ciepła pomaga połączyć produkcję energii z rzeczywistym zapotrzebowaniem odbiorców, a jednocześnie tworzy bufor bezpieczeństwa.

Co można sfinansować?

Podstawowym przedmiotem wsparcia jest budowa magazynów ciepła na poziomie systemowym. Jako element uzupełniający projektu można uwzględnić także:

• przyłącza i infrastrukturę towarzyszącą, które pozwalają zintegrować magazyn z publiczną siecią ciepłowniczą i istniejącym źródłem ciepła,
• konfigurację i adaptację magazynu ciepła,
• systemy sterowania i monitoringu,
• integrację z systemami SCADA/EMS,
• odwzorowanie magazynu w systemach nadzoru,
• utworzenie zdalnego dostępu do urządzeń i danych.

To ważna informacja dla inwestorów: projekt nie powinien być traktowany wyłącznie jako budowa zbiornika lub instalacji magazynującej. W praktyce dobrze przygotowany wniosek musi pokazać, w jaki sposób magazyn zostanie włączony w pracę całego systemu ciepłowniczego, jak będzie sterowany i jaką rolę odegra w warunkach normalnych oraz awaryjnych.

Jak oceniane będą projekty?

Ocena projektów obejmuje kryteria obligatoryjne oraz rankingujące. Kryteria obligatoryjne są oceniane zero-jedynkowo. Jeśli projekt ich nie spełni, może zostać wyeliminowany z możliwości otrzymania wsparcia. Dotyczą one m.in. zgodności z programem FEnIKS, kompletności dokumentacji, kwalifikowalności wydatków, braku podwójnego finansowania, zgodności środowiskowej, zasady DNSH oraz gotowości formalnej projektu.

Kryteria rankingujące decydują o pozycji projektu na liście. W dokumentach dla magazynów ciepła szczególnie istotne są trzy obszary:

Z perspektywy wnioskodawcy oznacza to jedno: sam pomysł inwestycyjny nie wystarczy. Liczy się przygotowanie formalne, wiarygodna dokumentacja techniczna, uzasadniony model finansowy i precyzyjne pokazanie efektu dla bezpieczeństwa dostaw ciepła.

Na co trzeba uważać przy przygotowaniu wniosku?

Najczęstsze ryzyka w takich naborach nie wynikają z braku technologii, ale z niedopracowanej dokumentacji. W przypadku FENX.11.02 szczególną uwagę warto zwrócić na kilka elementów.

Po pierwsze, wniosek musi mieć status „Przesłany” w WOD2021 przed końcem naboru. Wnioski po terminie nie będą rozpatrywane. To proste, ale krytyczne: prace nad załącznikami, podpisami i uzupełnieniami nie powinny kończyć się ostatniego dnia.

Po drugie, koszty pośrednie są rozliczane ryczałtem i powinny wynosić dokładnie 7% kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich. Dokumenty wskazują też, że VAT nie stanowi kosztu kwalifikowalnego projektu.

Po trzecie, projekt musi być zgodny z zasadą DNSH, czyli „nie czyń poważnych szkód”. W praktyce oznacza to konieczność spójnego opisania wpływu inwestycji na cele środowiskowe, klimat, zasoby, gospodarkę obiegu zamkniętego i ochronę środowiska.

Po czwarte, początek kwalifikowalności wydatków przypada na dzień następujący po dniu złożenia wniosku o dofinansowanie. Wydatki poniesione wcześniej mogą zostać uznane za niekwalifikowalne.

Dlaczego magazyny ciepła są ważne dla transformacji ciepłownictwa?

Polskie ciepłownictwo stoi dziś jednocześnie przed trzema wyzwaniami: dekarbonizacją, stabilnością cen i bezpieczeństwem dostaw. Magazyny ciepła pomagają odpowiedzieć na każde z nich.

Dobrze zaprojektowany magazyn może zwiększyć wykorzystanie ciepła z OZE, kogeneracji lub źródeł odpadowych. Może też ograniczyć konieczność pracy źródeł szczytowych w najmniej efektywnych momentach. W sytuacjach awaryjnych staje się natomiast rezerwą operacyjną, która daje operatorowi systemu więcej czasu i większą elastyczność reakcji.

Właśnie dlatego nabór FENX.11.02 należy czytać szerzej niż jako klasyczne dofinansowanie inwestycyjne. To program wzmacniający odporność infrastruktury krytycznej, a jednocześnie narzędzie modernizacji systemów ciepłowniczych.

Jak przygotować dobry projekt?

Najlepsze projekty będą prawdopodobnie łączyć trzy perspektywy: techniczną, finansową i strategiczną.

Od strony technicznej trzeba pokazać, że magazyn jest realnie zintegrowany z systemem ciepłowniczym i ma uzasadnione parametry pracy. Od strony finansowej należy wykazać kwalifikowalność kosztów, źródła finansowania wkładu własnego i prawidłową intensywność pomocy publicznej. Od strony strategicznej projekt powinien jasno odpowiadać na pytanie: jak ta inwestycja zwiększy bezpieczeństwo dostaw ciepła dla odbiorców końcowych?

Warto przygotować:

• analizę roli magazynu w systemie ciepłowniczym,
• opis pracy w trybach normalnych i awaryjnych,
• uzasadnienie pojemności magazynu,
• powiązanie z OZE, kogeneracją lub ciepłem odpadowym,
• harmonogram możliwy do realizacji przed 31 grudnia 2030 r.,
• komplet dokumentów środowiskowych i technicznych,
• model finansowy oraz kalkulator pomocy publicznej,
• opis zgodności z zasadą DNSH.

Podsumowanie

Nabór FENX.11.02 to szansa dla przedsiębiorstw ciepłowniczych, samorządów i podmiotów realizujących usługi publiczne, które chcą zwiększyć odporność systemów ciepłowniczych i jednocześnie przygotować je do dalszej transformacji energetycznej. 300 mln zł dotacji może wesprzeć projekty, które nie tylko poprawią efektywność techniczną, ale też zwiększą bezpieczeństwo mieszkańców w sytuacjach kryzysowych.

Warto jednak potraktować ten nabór jako projekt wymagający starannego przygotowania. Liczy się nie tylko sam magazyn ciepła, lecz także jego integracja z siecią, źródłami energii, systemami sterowania, modelem finansowym i strategią bezpieczeństwa dostaw. Im lepiej projekt odpowie na te obszary, tym większa szansa, że przejdzie ocenę formalną i zajmie dobrą pozycję rankingową.

FAQ

Do kiedy można składać wnioski?
Do 30 września 2026 r. do godz. 23:59.

Ile wynosi budżet naboru?
Budżet naboru FENX.11.02-IW.01-001/26 wynosi 300 mln zł.

Jaki jest poziom dofinansowania?
Dotacja może wynieść od 30% do 65% kosztów kwalifikowanych, zależnie m.in. od wielkości przedsiębiorstwa, rodzaju pomocy publicznej i pochodzenia energii zasilającej magazyn.

Czy magazyn musi być powiązany z jednym źródłem ciepła?
Nie. Dokumenty naboru dopuszczają niezależne magazyny energii, które nie muszą być bezpośrednio powiązane z jednym źródłem energii.

Czy VAT jest kosztem kwalifikowanym?
Nie. Zgodnie z regulaminem VAT nie stanowi kosztu kwalifikowalnego projektu.