Fundusz Transformacji Ciepłownictwa: 3 mld zł na modernizację systemów ciepłowniczych

Fundusz Transformacji Ciepłownictwa: co oznacza nowy program dla polskich systemów ciepła?

Fundusz Transformacji Ciepłownictwa może stać się jednym z najważniejszych instrumentów finansowania modernizacji polskiego ciepłownictwa systemowego w najbliższych latach. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przedstawił projekt programu priorytetowego, którego budżet ma wynieść co najmniej 3 mld zł ze środków krajowych NFOŚiGW. Konsultacje publiczne programu trwają od 20 do 30 lipca 2026 r.

To ważny moment dla przedsiębiorstw ciepłowniczych, samorządów, inwestorów technologicznych i wszystkich odbiorców ciepła systemowego. Program nie dotyczy wyłącznie wymiany źródeł energii. Jego logika jest szersza: ma wspierać przejście od systemów opartych na paliwach kopalnych do systemów bardziej efektywnych, odpornych, cyfrowych i gotowych na integrację z lokalnymi źródłami energii.

Czym jest Fundusz Transformacji Ciepłownictwa?

Fundusz Transformacji Ciepłownictwa to projekt programu priorytetowego NFOŚiGW, którego celem jest przyspieszenie transformacji systemów ciepłowniczych w Polsce w kierunku systemów niskoemisyjnych, efektywnych energetycznie i zgodnych z polityką klimatyczno-energetyczną. Program ma wspierać przede wszystkim rozwój odnawialnych źródeł energii, wykorzystanie ciepła odpadowego oraz elektryfikację wytwarzania ciepła.

W praktyce chodzi o finansowanie takich inwestycji, które pomagają ograniczyć zależność od paliw kopalnych, zmniejszyć emisje CO2, poprawić efektywność infrastruktury oraz zwiększyć bezpieczeństwo dostaw ciepła.

Według projektu programu realizacja Funduszu Transformacji Ciepłownictwa jest planowana na lata 2026-2030. Umowy mają być podpisywane do 29 grudnia 2028 r., a środki wydatkowane do 31 grudnia 2030 r.

Budżet i formy wsparcia

Planowany budżet programu wynosi 3 mld zł. W projekcie przewidziano dwie formy finansowania:

• dotacje do 1,2 mld zł,
• pożyczki do 1,8 mld zł.

Dofinansowanie w formie dotacji może wynieść do 50% kosztów kwalifikowanych, natomiast pożyczka może objąć do 100% kosztów kwalifikowanych. Projekt programu przewiduje także możliwość łączenia obu form wsparcia, czyli ubiegania się jednocześnie o dotację i pożyczkę.

Maksymalna kwota dotacji ma wynosić do 50 mln zł, a maksymalna kwota pożyczki do 200 mln zł. Pożyczka nie będzie podlegać umorzeniu, a jej okres finansowania może wynieść maksymalnie 20 lat.

To pokazuje, że program jest projektowany z myślą o dużych, kapitałochłonnych przedsięwzięciach infrastrukturalnych. W wielu przypadkach będzie wymagał solidnego przygotowania technicznego, finansowego i organizacyjnego jeszcze przed złożeniem wniosku.

Kto może skorzystać z Funduszu Transformacji Ciepłownictwa?

Projekt programu wskazuje dwie główne grupy beneficjentów.

Pierwszą są przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania lub dystrybucji ciepła w ramach publicznej sieci ciepłowniczej, posiadający odpowiednią koncesję na wytwarzanie lub dystrybucję ciepła.

Drugą grupą są spółki celowe działające w formule project finance, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów właścicielskich i operacyjnych. W uproszczeniu: taka spółka musi być powiązana z podmiotem prowadzącym działalność w zakresie wytwarzania lub dystrybucji ciepła w publicznej sieci ciepłowniczej.

Jakie inwestycje mogą otrzymać dofinansowanie?

Zakres programu jest szeroki, ale nie przypadkowy. Wsparcie ma trafiać do inwestycji, które realnie zmniejszają emisyjność i poprawiają efektywność systemów ciepłowniczych.

Projekt programu obejmuje m.in.:

• budowę lub przebudowę instalacji OZE do wytwarzania ciepła o mocy co najmniej 1 MW,
• pompy ciepła,
• kolektory słoneczne,
• instalacje geotermalne,
• jednostki wysokosprawnej kogeneracji niewykorzystujące paliw kopalnych,
• kotły elektryczne zasilane energią z OZE,
• instalacje odzysku ciepła odpadowego o mocy co najmniej 1 MW,
• magazyny ciepła zintegrowane ze źródłem ciepła,
• modernizację i rozbudowę sieci ciepłowniczych,
• digitalizację systemów ciepłowniczych,
• działania w zakresie cyberbezpieczeństwa infrastruktury. 

Szczególnie istotne jest to, że program obejmuje nie tylko same źródła ciepła. Uwzględnia również infrastrukturę sieciową, automatykę, systemy nadzoru, telemetrię, telemechanikę i narzędzia IT/OT. To ważne, ponieważ nowoczesne ciepłownictwo nie opiera się wyłącznie na zmianie paliwa. Opiera się na zarządzaniu energią, ograniczaniu strat, elastyczności i zdolności do integrowania różnych źródeł.

Ciepło odpadowe: jeden z najważniejszych kierunków transformacji

Jednym z najbardziej perspektywicznych obszarów Funduszu Transformacji Ciepłownictwa jest wykorzystanie ciepła odpadowego. W wielu lokalizacjach energia, która dziś jest tracona, może stać się lokalnym zasobem dla systemu ciepłowniczego.

Ciepło odpadowe może pochodzić m.in. z procesów przemysłowych, zakładów produkcyjnych, centrów danych, instalacji technologicznych czy infrastruktury komunalnej. Jego wykorzystanie pozwala ograniczyć zapotrzebowanie na paliwa, zmniejszyć emisje i poprawić efektywność całego systemu.

Z perspektywy Heat not lost to szczególnie ważny kierunek myślenia: najlepsza energia to często ta, której nie trzeba wytwarzać od nowa, ponieważ można ją odzyskać, zatrzymać lub lepiej zagospodarować. 

Magazyny ciepła i elastyczność systemu

Fundusz Transformacji Ciepłownictwa przewiduje również wsparcie dla magazynów ciepła, pod warunkiem ich zintegrowania ze źródłem ciepła realizowanym w ramach tego samego przedsięwzięcia.

To kierunek o dużym znaczeniu dla systemów opartych na OZE i elektryfikacji. Magazyn ciepła pozwala lepiej bilansować produkcję i zapotrzebowanie. Może zwiększać opłacalność pracy źródeł odnawialnych, stabilizować system i ograniczać konieczność uruchamiania bardziej emisyjnych jednostek w okresach szczytowego zapotrzebowania.

W praktyce magazyny ciepła będą coraz częściej elementem projektów łączących kilka technologii: pompy ciepła, kotły elektryczne, kolektory słoneczne, odzysk ciepła odpadowego, geotermię lub modernizację sieci.

Modernizacja sieci: mniej strat, niższe parametry, większa gotowość na OZE

Program obejmuje również modernizację i rozbudowę sieci ciepłowniczych. To bardzo ważny element, ponieważ źródło ciepła i sieć muszą działać jako jeden system.

W projekcie wskazano m.in. przebudowę istniejących systemów w celu zmniejszenia strat przesyłu i dystrybucji, obniżenia parametrów temperaturowych, budowy węzłów hybrydowych oraz likwidacji lokalnych źródeł ciepła wykorzystujących paliwa kopalne. 

Obniżenie temperatur pracy sieci jest szczególnie istotne przy integracji OZE, pomp ciepła i ciepła odpadowego. Im niższe wymagane parametry systemu, tym łatwiej wykorzystać źródła niskotemperaturowe i poprawić efektywność całej infrastruktury.

Dlatego transformacja ciepłownictwa nie powinna ograniczać się do pojedynczych inwestycji punktowych. Największy efekt przynoszą projekty, które łączą modernizację źródeł, sieci, węzłów, sterowania i odbioru ciepła.

Digitalizacja i cyberbezpieczeństwo w ciepłownictwie

Nowoczesne ciepłownictwo coraz bardziej przypomina system zarządzania danymi i przepływami energii. Im więcej źródeł, magazynów, węzłów i odbiorców w jednym systemie, tym większe znaczenie ma pomiar, automatyka, sterowanie i analiza.

Dlatego Fundusz Transformacji Ciepłownictwa uwzględnia digitalizację systemów ciepłowniczych, w tym narzędzia do nadzoru, monitorowania, sterowania, analizy parametrów pracy i lokalizacji awarii. Program obejmuje także cyberbezpieczeństwo infrastruktury ciepłowniczej, w tym dostosowanie do wymogów dyrektywy NIS2 i ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa. 

To sygnał, że transformacja ciepłownictwa będzie oceniana nie tylko przez pryzmat nowych megawatów mocy. Liczyć się będzie również odporność infrastruktury, jakość zarządzania systemem i zdolność do szybkiego reagowania na zakłócenia.

Program ELENA jako wsparcie w przygotowaniu inwestycji

W projekcie Funduszu Transformacji Ciepłownictwa wskazano, że beneficjenci będą mogli dodatkowo skorzystać z usług doradczych realizowanych w ramach komplementarnego programu ELENA (European Local Energy Assistance). To ważne uzupełnienie finansowania, ponieważ wiele projektów ciepłowniczych wymaga solidnego przygotowania jeszcze przed złożeniem wniosku: audytów energetycznych, analiz techniczno-ekonomicznych, studiów wykonalności, dokumentacji technicznej czy przygotowania wniosków o finansowanie. Heat not Lost znajduje się na liście wykonawców programu FARR  ELENA, dlatego może wspierać inwestorów w opracowaniu dokumentacji potrzebnej do realizacji przedsięwzięć związanych z OZE, ciepłem odpadowym, magazynami ciepła, elektryfikacją i modernizacją sieci ciepłowniczych.

Konsultacje publiczne: do kiedy można zgłaszać uwagi?

Konsultacje projektu Programu Priorytetowego „Fundusz Transformacji Ciepłownictwa” trwają od 20 lipca do 30 lipca 2026 r. Uwagi należy przesyłać na formularzu w formacie xlsx na adres: ftc@nfosigw.gov.pl. W tytule wiadomości należy wpisać: „Konsultacje publiczne – FTC”.

FAQ

Co to jest Fundusz Transformacji Ciepłownictwa?

To projekt programu priorytetowego NFOŚiGW, którego celem jest wsparcie modernizacji i dekarbonizacji systemów ciepłowniczych w Polsce. Program ma finansować m.in. OZE, ciepło odpadowe, elektryfikację, magazyny ciepła, modernizację sieci, digitalizację i cyberbezpieczeństwo.

Ile wynosi budżet Funduszu Transformacji Ciepłownictwa?

Planowany budżet programu wynosi 3 mld zł ze środków krajowych NFOŚiGW. W projekcie przewidziano do 1,2 mld zł na dotacje i do 1,8 mld zł na pożyczki.

Kiedy trwają konsultacje programu?

Konsultacje publiczne trwają od 20 lipca do 30 lipca 2026 r. Uwagi należy przesyłać na formularzu xlsx na adres ftc@nfosigw.gov.pl.

Kto może ubiegać się o dofinansowanie?

Z programu mogą skorzystać przede wszystkim przedsiębiorcy prowadzący działalność w zakresie wytwarzania lub dystrybucji ciepła w publicznej sieci ciepłowniczej oraz wybrane spółki celowe działające w formule project finance.

Jakie inwestycje obejmuje program?

Program obejmuje m.in. instalacje OZE do produkcji ciepła, pompy ciepła, kolektory słoneczne, geotermię, wysokosprawną kogenerację bez paliw kopalnych, kotły elektryczne zasilane OZE, odzysk ciepła odpadowego, magazyny ciepła, modernizację sieci, digitalizację i cyberbezpieczeństwo.

Czy program finansuje ciepło odpadowe?

Tak. Projekt programu przewiduje wsparcie dla instalacji odzysku ciepła odpadowego o mocy nie mniejszej niż 1 MW.