Polska stoi u progu jednej z najważniejszych zmian legislacyjnych w obszarze efektywności energetycznej w ciągu ostatnich lat. Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej (numer UC77) został opublikowany w 2025 r. i jest przedmiotem prac legislacyjnych — choć jeszcze nie wszedł w życie, to jego przyjęcie planowane jest w najbliższych miesiącach, by wdrożyć do polskiego porządku prawnego unijne wymagania wynikające z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 dotyczącej efektywności energetycznej.

Nowe przepisy znacząco rozszerzają zakres obowiązków dla przedsiębiorstw, instytucji publicznych, a także audytorów efektywności energetycznej — mając na celu nie tylko spełnienie wymogów UE, ale także przyspieszenie transformacji energetycznej i wzrost konkurencyjności polskiej gospodarki.

Dlaczego ta nowelizacja jest kluczowa?

Nowelizacja odpowiada na realne wyzwania rynku energetycznego i potrzeby transformacji gospodarki:

• Dostosowanie prawa polskiego do nowych unijnych standardów efektywności energetycznej — w tym zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”.

• Zwiększenie celów oszczędności energii finalnej w perspektywie 2030 r. poprzez lepsze wykorzystanie mechanizmów takich jak świadectwa efektywności energetycznej (białe certyfikaty).

• Rozszerzenie obowiązków audytowych i zarządczych dla przedsiębiorstw — także tych, które dotychczas nie były objęte audytami ze względu na wielkość.

• Wzmocnienie sektora publicznego jako lidera modernizacji i wzorcowego użytkownika energii w administracji publicznej.

Status legislacyjny projektu ustawy

Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej UC77 został opublikowany do konsultacji publicznych i opiniowania, a prace nad jego przyjęciem trwają. Nie jest to jeszcze obowiązujące prawo, lecz kolejny krok w procesie legislacyjnym, który przewiduje jego uchwalenie i wejście w życie w 2026 r.

Jego celem jest implementacja wymogów unijnych w sposób systemowy i szeroko zakrojony, wychodząc poza dotychczasowe regulacje z 2016 r. i tworząc nową jakość prawną dla efektywności energetycznej w Polsce.

Najważniejsze zmiany w projekcie nowelizacji

Poniżej przedstawiamy kluczowe komponenty planowanej ustawy, które w największym stopniu wpłyną na praktykę biznesową i zarządzanie energią w organizacjach.

1. Zasada „efektywność energetyczna przede wszystkim”

Projekt wprowadza obowiązek stosowania zasady energy efficiency first — czyli obowiązek uwzględniania efektywności energetycznej już na etapie planowania inwestycji. W praktyce oznacza to, że:

• Inwestycje o wartości powyżej 100 mln euro (lub 175 mln euro dla projektów transportowych) będą musiały zostać poprzedzone analizą możliwych rozwiązań poprawiających efektywność energetyczną.

To istotna zmiana zarówno dla dużych przedsiębiorstw, jak i inwestorów infrastrukturalnych — wymuszająca wdrożenie analiz efektywności już przy przygotowywaniu biznesplanów i koncepcji projektowych.

2. Nowe obowiązki przedsiębiorstw

Projekt przewiduje rozbudowany system obowiązków audytowych i zarządczych:

Audyty energetyczne

• Obowiązek przeprowadzenia audytu efektywności energetycznej zostanie powiązany nie z wielkością przedsiębiorstwa, ale z faktycznym zużyciem energii.

• W praktyce znacznie szersza grupa podmiotów będzie zobligowana do regularnych audytów — nawet jeśli formalnie nie są to duże przedsiębiorstwa.

Systemy zarządzania energią

• Firmy o wysokim zużyciu energii będą musiały wdrożyć systemy zarządzania energią (np. zgodne ze standardami jak ISO 50001), co przełoży się na poprawę efektywności operacyjnej i konkurencyjności przedsiębiorstwa.

Raportowanie i plany działań energetycznych

• Organizacje będą zobowiązane do opracowania, publikowania i corocznej aktualizacji planów działań w zakresie efektywności energetycznej.

• Działania te będą częścią regularnego sprawozdania przedsiębiorstwa, co zwiększa transparentność zarządzania energią.

3. Obowiązki sektora publicznego i cele redukcji energii

Nowe przepisy kładą większy nacisk na rolę instytucji publicznych w realizacji polityki efektywności energetycznej:

• Publiczne podmioty będą zobowiązane do redukcji zużycia energii finalnej o co najmniej 1,9% rocznie względem roku bazowego 2021.

• Publiczne jednostki i urzędy będą musiały rozwijać i wdrażać plany efektywności energetycznej oraz raportować ich realizację.

Wzmocnienie tych mechanizmów ma nie tylko poprawić efektywność samego sektora publicznego, ale również działać jako wzorzec dla gospodarstw domowych i biznesu.

4. Audytorzy efektywności energetycznej — nowe wymagania

Projekt przewiduje uregulowanie zawodu audytora energetycznego, który:

• będzie posiadał odpowiednie wymogi kompetencyjne i kwalifikacyjne,

• będzie uczestniczył w systemie weryfikacji audytów i raportów jakości.

To ważna zmiana, która ma podnieść jakość analiz energetycznych i zapewnić rzetelność rozliczeń i świadectw efektywności.

5. Mechanizmy wsparcia — cyfryzacja i modernizacja systemu

Projekt nowelizacji przewiduje także rozwój narzędzi wspierających system efektywności:

• Digitalizacja systemu świadectw efektywności energetycznej oraz częściowa automatyzacja ich weryfikacji.

• Redukcja barier administracyjnych i usprawnienie obrotu świadectwami, co ma zwiększyć ich atrakcyjność rynkową.

Jak nowelizacja wpłynie na rynek i Twoją firmę?

Dla przedsiębiorstw

– Konieczność planowania, monitorowania i raportowania zużycia energii,
– rozszerzone obowiązki audytowe i zarządcze,
– większe znaczenie efektywności energetycznej jako narzędzia konkurencyjności,
– potencjalne oszczędności kosztowe dzięki systematycznemu ograniczaniu zużycia energii.

Dla sektora publicznego

– publiczne jednostki staną się pionierami efektywności,
– zwiększy się transparentność działań energetycznych urzędów,
– potrzeba większej koordynacji i inwestycji w modernizację infrastruktury.

Dla audytorów i doradców energetycznych

– nowa rola uregulowanego zawodu audytora,
– większe zapotrzebowanie na specjalistyczne usługi audytowe i doradcze,
– stworzenie rynku profesjonalnej analizy efektywności energetycznej.

Podsumowanie – transformacja, którą warto przewidzieć

Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej to strategiczna i kompleksowa reforma, która:

•  przenosi polskie regulacje na poziom zgodny z najnowszą dyrektywą UE,
• zwiększa wymogi audytowe i raportowe,
• promuje sektor publiczny jako lidera efektywności,
• stawia nowe wyzwania i możliwości przed przedsiębiorstwami i audytorami.

Choć ustawa wciąż jest projektem, jej zapisy warto znać już dziś !

Rozwój OZE – II nabór

Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027 (FEnIKS) w części dotyczącej Rozwoju odnawialnych źródeł energii stanowi jeden z najważniejszych instrumentów wsparcia dużych projektów OZE w Polsce. W ramach II naboru działania 02.02 Rozwój OZE ustawodawca w sposób jednoznaczny określił krąg podmiotów uprawnionych do ubiegania się o dofinansowanie.

Prawidłowa identyfikacja beneficjenta ma fundamentalne znaczenie dla oceny formalnej wniosku i w praktyce decyduje o dopuszczeniu projektu do dalszych etapów procedury konkursowej.

Krąg beneficjentów – ograniczenie do przedsiębiorców

Zgodnie z Regulaminem II naboru FEnIKS 02.02 Rozwój OZE, jedyną kategorią podmiotów uprawnionych do ubiegania się o dofinansowanie są przedsiębiorcy w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa.

Oznacza to, że beneficjentem może być wyłącznie podmiot:

• prowadzący działalność gospodarczą,

• posiadający zdolność prawną do zaciągania zobowiązań,

• działający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Forma prawna przedsiębiorcy nie ma znaczenia dla dopuszczalności udziału w naborze. W praktyce beneficjentami mogą być zarówno:

• spółki kapitałowe (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne),

• spółki osobowe,

• przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą,

• spółki celowe (SPV) powołane wyłącznie w celu realizacji konkretnego projektu OZE.

Spółki celowe (SPV) jako beneficjenci

Regulamin naboru dopuszcza możliwość ubiegania się o wsparcie przez spółki celowe, w tym nowo utworzone podmioty, które nie posiadają historii operacyjnej ani finansowej. W takim przypadku kluczowe znaczenie ma jednak:

• prawidłowe udokumentowanie struktury właścicielskiej,

• wykazanie realnej zdolności do realizacji projektu,

• przedstawienie wiarygodnego modelu finansowania przedsięwzięcia.

W projektach realizowanych w formule project finance szczególnej ocenie podlega stabilność finansowa inwestora lub grupy kapitałowej stojącej za spółką celową oraz mechanizmy zabezpieczające spłatę zobowiązań.

Zakres interwencji i charakter wspieranych projektów

II nabór FEnIKS 02.02 obejmuje wyłącznie projekty realizowane przez przedsiębiorców, których przedmiotem jest wytwarzanie energii z biogazu lub produkcja biometanu wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą. Program dopuszcza zarówno budowę nowych instalacji, jak i modernizację, rozbudowę lub przebudowę istniejących jednostek wytwórczych, pod warunkiem że projekt prowadzi do jednoznacznego wzrostu mocy lub efektywności energetycznej.

W przypadku projektów biogazowych szczególnej analizie podlega sposób zagospodarowania energii cieplnej powstającej w procesie kogeneracji. Oceniana jest nie tylko sama zdolność wytwórcza instalacji, lecz również stopień wykorzystania ciepła na potrzeby własne lub zewnętrzne. Projekty biometanowe oceniane są z kolei pod kątem zgodności parametrów jakościowych produktu z wymogami sieci gazowych oraz możliwości trwałego i bezpiecznego zatłaczania biometanu do systemu dystrybucyjnego lub przesyłowego.

Skala inwestycji i znaczenie dojrzałości projektowej

Program FEnIKS adresowany jest do inwestycji o istotnej skali i znaczeniu systemowym. Nie jest to instrument przeznaczony dla projektów pilotażowych lub koncepcyjnych. Oczekuje się, że w momencie składania wniosku projekt będzie charakteryzował się wysokim poziomem dojrzałości inwestycyjnej, w tym jasno określonym zakresem rzeczowym, realnym harmonogramem realizacji oraz potwierdzoną wykonalnością techniczną i finansową.

Dojrzałość projektu ma bezpośrednie przełożenie na ocenę punktową i pozycję na liście rankingowej. W praktyce oznacza to, że premiowane są przedsięwzięcia posiadające zaawansowane przygotowanie formalne, w tym decyzje środowiskowe, warunki przyłączeniowe oraz dopracowany model finansowania.

Budżet naboru i mechanizmy alokacji środków

Łączna alokacja II naboru wynosi 300 mln zł, przy czym środki te zostały rozdzielone pomiędzy projekty biometanowe i biogazowe. Program wprowadza jednocześnie limity maksymalnego dofinansowania dla pojedynczego projektu, co ma na celu zapewnienie równowagi pomiędzy skalą wsparcia a liczbą beneficjentów.

Dofinansowanie przyznawane jest w formule instrumentów finansowych, w tym pożyczek preferencyjnych oraz – w określonych przypadkach – dotacji. Struktura finansowania każdorazowo dostosowywana jest do specyfiki projektu oraz zasad pomocy publicznej, co wymaga precyzyjnego zaplanowania montażu finansowego już na etapie przygotowania wniosku.

Koszty kwalifikowane i racjonalność wydatków

Jednym z kluczowych elementów oceny projektu jest kwalifikowalność oraz racjonalność planowanych kosztów. Program umożliwia finansowanie szerokiego katalogu wydatków, obejmujących zarówno część inwestycyjną, jak i koszty przygotowania oraz zarządzania projektem. Każdy koszt musi jednak pozostawać w bezpośrednim związku z realizacją przedsięwzięcia oraz być uzasadniony z punktu widzenia efektywności ekonomicznej.

Szczególną uwagę poświęca się kosztom infrastruktury przyłączeniowej oraz elementom wpływającym na trwałość efektu ekologicznego. Należy przy tym pamiętać, że kwalifikowalność VAT uzależniona jest od możliwości jego odzyskania przez beneficjenta.

Proces oceny wniosków i znaczenie kryteriów rankingowych

Nabór prowadzony jest w trybie konkurencyjnym, a proces oceny składa się z kilku następujących po sobie etapów. Po wstępnej weryfikacji formalnej i horyzontalnej projekty poddawane są szczegółowej ocenie merytorycznej oraz rankingowej. Na tym etapie kluczowe znaczenie ma nie tylko spełnienie kryteriów obligatoryjnych, lecz również liczba punktów uzyskanych w ramach kryteriów jakościowych.

Ocena obejmuje m.in. efektywność energetyczną projektu, przewidywaną redukcję emisji, realność harmonogramu, stabilność finansową oraz zdolność beneficjenta do realizacji i utrzymania inwestycji. Uzyskanie minimalnej liczby punktów nie gwarantuje dofinansowania – decydująca jest pozycja projektu na liście rankingowej w odniesieniu do dostępnej alokacji środków.

Etap uszczegółowienia i odpowiedzialność beneficjenta

Po pozytywnej ocenie projekt przechodzi do etapu uszczegółowienia, który w praktyce stanowi jeden z najbardziej wymagających momentów całej procedury. Na tym etapie precyzowane są warunki finansowania, harmonogram realizacji, zabezpieczenia oraz ostateczne parametry efektu ekologicznego. Dopiero zakończenie tego procesu umożliwia podpisanie umów o dofinansowanie.

Więcej informacji znajdą Państwo na naszej stronie internetowej pod linkiem: https://hnl.pl/rozwoj-oze/

Wysokosprawna kogeneracja z odpadów niebezpiecznych – nowy program wsparcia dla energetyki i gospodarki odpadami

Program priorytetowy „Wysokosprawna kogeneracja z odpadów niebezpiecznych” to jedna z kluczowych inicjatyw Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, której celem jest jednoczesne rozwiązanie problemów związanych z unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych oraz zwiększenie efektywności krajowego systemu energetycznego. Program wpisuje się w założenia transformacji energetycznej, gospodarki o obiegu zamkniętym oraz realizację celów klimatycznych Unii Europejskiej.

Program znajduje się obecnie na etapie konsultacji społecznych, a jego ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie.

Głównym celem programu jest wsparcie inwestycji w nowoczesne instalacje termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych, które w procesie wysokosprawnej kogeneracji będą produkować energię elektryczną i ciepło. Rozwiązanie to pozwala:

• bezpiecznie unieszkodliwiać odpady stwarzające zagrożenie dla środowiska i zdrowia ludzi,

• maksymalnie wykorzystać potencjał energetyczny odpadów,

• ograniczyć straty energii charakterystyczne dla tradycyjnych systemów wytwarzania,

• zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych w porównaniu do rozdzielnej produkcji energii i ciepła.

Zakres wspieranych inwestycji

Program koncentruje się na budowie nowych instalacji do termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych, w tym m.in.:

• odpadów medycznych i weterynaryjnych,

• odpadów przemysłowych o właściwościach niebezpiecznych,

• innych frakcji wymagających specjalistycznego, kontrolowanego unieszkodliwiania.

Instalacje objęte wsparciem muszą pracować w technologii wysokosprawnej kogeneracji, czyli jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej oraz ciepła użytkowego, co znacząco zwiększa efektywność energetyczną całego procesu.

Parametry techniczne i energetyczne

Jednym z kluczowych założeń programu jest minimalna łączna moc zainstalowanego źródła energii na poziomie 2,8 MW. Oznacza to, że program jest skierowany przede wszystkim do projektów o istotnym znaczeniu infrastrukturalnym, zdolnych realnie wpływać na lokalne i regionalne systemy energetyczne.

Dzięki zastosowaniu kogeneracji możliwe jest:

• osiąganie bardzo wysokich wskaźników sprawności całkowitej,

• efektywne wykorzystanie energii zawartej w odpadach,

• stabilna produkcja energii niezależna od warunków pogodowych, w przeciwieństwie do części OZE.

Na realizację programu przewidziano budżet do 600 mln zł, finansowany ze środków Funduszu Modernizacyjnego. Jest to europejski instrument wspierający modernizację systemów energetycznych w krajach o niższym PKB, ukierunkowany na:

• poprawę efektywności energetycznej,

• redukcję emisji CO₂,

• rozwój nowoczesnych technologii energetycznych.

Dzięki temu programowi możliwe będzie uruchomienie kapitałochłonnych inwestycji, które bez wsparcia publicznego byłyby trudne do realizacji.

Efektywność energetyczna w praktyce: nadchodzą programy dla szkół, szpitali i bloków

Na wstępie warto podkreślić, że planowane programy poprawy efektywności energetycznej szkół, szpitali oraz budynków mieszkalnych wielorodzinnych znajdują się obecnie na etapie konsultacji społecznych. Oznacza to, że ich ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie, a zainteresowane podmioty – w szczególności samorządy – mają możliwość zgłaszania uwag i opinii do przedstawionych założeń.

Mimo to już teraz znamy główne kierunki i cele działań zapowiadanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), które mają odegrać kluczową rolę w transformacji energetycznej budynków publicznych i mieszkalnych, zwłaszcza na terenach wiejskich.

Poprawa efektywności energetycznej szkół

Jednym z filarów planowanych programów są inwestycje w budynki oświatowe. Szkoły często funkcjonują w starszych obiektach, o wysokim zużyciu energii i niskim standardzie izolacyjności. Program zakłada m.in.:

• kompleksową termomodernizację budynków,

• modernizację systemów grzewczych i wentylacyjnych,

• montaż instalacji odnawialnych źródeł energii (np. fotowoltaiki),

• poprawę komfortu cieplnego i jakości powietrza w salach lekcyjnych,

• ograniczenie kosztów eksploatacyjnych ponoszonych przez samorządy.

Działania te mają nie tylko zmniejszyć zapotrzebowanie na energię, ale również stworzyć zdrowsze i bardziej przyjazne warunki do nauki.

Szpitale – mniej zużytej energii, większe bezpieczeństwo

Szpitale należą do najbardziej energochłonnych obiektów użyteczności publicznej, a ich nieprzerwane funkcjonowanie ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa mieszkańców. Planowany program dla placówek ochrony zdrowia obejmuje m.in.:

• kompleksową poprawę efektywności energetycznej budynków szpitalnych,

• inwestycje w odnawialne źródła energii,

• modernizację instalacji technicznych,

• zmniejszenie kosztów utrzymania obiektów,

• zwiększenie odporności energetycznej placówek medycznych.

Dzięki tym działaniom szpitale będą mogły przeznaczać więcej środków na leczenie pacjentów, a mniej na rachunki za energię.

Budynki wielorodzinne na terenach wiejskich

Trzecim obszarem wsparcia są budynki mieszkalne wielorodzinne, szczególnie te zlokalizowane na terenach wiejskich. To właśnie tam problem ubóstwa energetycznego jest często najbardziej dotkliwy. Program ma na celu:

• ograniczenie strat ciepła poprzez termomodernizację,

• wymianę nieefektywnych i wysokoemisyjnych źródeł ciepła,

• zastosowanie nowoczesnych, energooszczędnych instalacji,

• poprawę komfortu życia mieszkańców,

• redukcję emisji zanieczyszczeń do powietrza.

Zgodnie z zapowiedziami NFOŚiGW, trzy nowe programy termomodernizacyjne dla jednostek samorządu terytorialnego mają dysponować łącznym budżetem sięgającym nawet 3,5 mld zł. Wsparcie planowane jest na lata 2026–2030 i ma obejmować zarówno dotacje, jak i preferencyjne pożyczki.

Obecny etap konsultacji społecznych to ważny moment, w którym samorządy i inne zainteresowane podmioty mogą realnie wpłynąć na ostateczne warunki programów.