Białe certyfikaty 2026 – co nowego w polskim systemie efektywności energetycznej?

Dlaczego białe certyfikaty są kluczowe dla transformacji energetycznej

Białe certyfikaty – oficjalnie świadectwa efektywności energetycznej – to narzędzie prawne służące wspieraniu inwestycji poprawiających efektywność energetyczną w przedsiębiorstwach, gospodarstwach domowych i instytucjach. System ten funkcjonuje w Polsce od kilku lat i jest jednym z filarów realizacji krajowych celów oszczędności energii określonych w ustawie o efektywności energetycznej z 20 maja 2016 r. wraz z późniejszymi zmianami.

Mechanizm ten polega na tym, że podmioty zobowiązane (np. sprzedawcy energii elektrycznej, ciepła, gazu) muszą co roku wykazać określony wolumen oszczędności energii. Mogą to zrobić poprzez:

• realizację przedsięwzięć efektywnościowych,
• zakup lub uzyskanie białych certyfikatów,
• wykupienie i przedstawienie świadectw efektywności energetycznej do umorzenia,
• albo – w określonych warunkach – uiszczenie opłaty zastępczej.

Nowa ustawa o efektywności energetycznej (projekt UC77) – najważniejsze zmiany dotyczące białych certyfikatów

W połowie 2026 r. ma wejść w życie znowelizowana ustawa o efektywności energetycznej, która kompleksowo aktualizuje dotychczasowe regulacje, wdrażając m.in. zapisy unijnej Dyrektywy UE 2023/1791.

Poniżej najważniejsze zmiany, które będą miały wpływ na system białych certyfikatów:

1. Cyfryzacja i uproszczenie procesu wydawania świadectw

Cały proces składania wniosków o białe certyfikaty ma się odbywać wyłącznie elektronicznie przez nową Platformę Efektywności Energetycznej (PEE), co znacząco przyspieszy i uprości procedurę.
URE będzie mógł zatrudniać zewnętrznych ekspertów do weryfikacji audytów, a weryfikacja wniosków będzie ograniczona – co zwiększy efektywność administracyjną systemu.

⇒ To oznacza mniejsze ryzyko opóźnień technicznych i większą przewidywalność dla przedsiębiorców.

2. Rozszerzenie katalogu projektów uprawnionych do certyfikatów

Nowa ustawa proponuje dodanie nowych rodzajów przedsięwzięć służących oszczędności energii, zwłaszcza tam, gdzie przynoszą realny wpływ społeczny – np. działania skierowane do odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym.

⇒ Dzięki temu więcej firm i inwestorów będzie miało możliwość ubiegania się o białe certyfikaty również w obszarach społecznych i pomocowych.

3. Zmiany w opłacie zastępczej i rozliczeniach

Projekt wyrównuje i upraszcza system tzw. opłaty zastępczej:

• Stała wysokość opłaty w 2026 r.: 2327 zł za tonę oleju ekwiwalentnego (toe).
• Automatyczny roczny wzrost o 5 % od 2031 r.
• Wprowadzenie możliwości rozliczenia obowiązku poprzez uiszczenie zwiększonej opłaty zastępczej (dwukrotności standardowej stawki) bez obowiązku zakupu certyfikatów.

⇒ Ułatwia to realizację obowiązków podmiotom, które z różnych przyczyn nie mogą kupić lub wygenerować odpowiedniej liczby białych certyfikatów.

4. Ułatwienia dla projektów ESCO i walka z ubóstwem energetycznym

Zgodnie z projektem nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej, minimalny próg oszczędności energii finalnej kwalifikujący przedsięwzięcie do systemu białych certyfikatów zostaje obniżony z 10 toe do 5 toe w przypadku projektów realizowanych:

• na rzecz odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym,
• u odbiorców wrażliwych (np. w placówkach opiekuńczych),
• w ramach umów o poprawę efektywności energetycznej (ESCO).

⇒ To oznacza większą inkluzywność systemu i większe szanse na certyfikaty dla mniejszych projektów o dużym wpływie społecznym.

Jak uzyskać biały certyfikat w świetle nowych zasad?

Proces ubiegania się o świadectwa efektywności energetycznej (białe certyfikaty) po wejściu w życie nowej ustawy zachowuje swoją podstawową strukturę, jednak projekt nowelizacji wprowadza istotne doprecyzowania i formalne wymogi, które wymagają jeszcze większego nacisku na prawidłowe przygotowanie inwestycji przed jej rozpoczęciem.

Zgodnie z projektem nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej, procedura pozyskania białych certyfikatów obejmuje następujące etapy:

1. Identyfikacja przedsięwzięcia poprawiającego efektywność energetyczną

Na pierwszym etapie konieczne jest jednoznaczne określenie zakresu przedsięwzięcia, które prowadzi do mierzalnych i trwałych oszczędności energii.
Przedsięwzięcie musi:

• mieścić się w katalogu działań kwalifikowanych do systemu białych certyfikatów,
• prowadzić do oszczędności energii wyrażonych w tonach oleju ekwiwalentnego (toe),
• spełniać minimalny próg oszczędności (co do zasady 10 toe lub 5 toe w przypadkach preferencyjnych przewidzianych w nowelizacji).

Na tym etapie kluczowe jest potwierdzenie, że inwestycja nie została jeszcze rozpoczęta, ponieważ rozpoczęcie realizacji przed złożeniem wniosku skutkuje utratą prawa do certyfikatów.

2. Sporządzenie audytu efektywności energetycznej

Co do zasady, warunkiem uzyskania białego certyfikatu pozostaje wykonanie audytu efektywności energetycznej, który:

• określa stan istniejący,
• wskazuje planowane działania modernizacyjne,
• wylicza prognozowane oszczędności energii,
• potwierdza spełnienie progów kwalifikacyjnych.

Nowelizacja utrzymuje audyt jako kluczowy dokument w procesie, przy czym:

• dla przedsięwzięć realizowanych w formule ESCO możliwe jest uproszczenie dokumentacji, o ile umowa jasno określa gwarantowany poziom oszczędności energii,
• audyt musi być sporządzony zgodnie z metodologią wskazaną w przepisach wykonawczych.

3. Złożenie wniosku o wydanie białego certyfikatu przed rozpoczęciem inwestycji

Zgodnie z nowymi przepisami:

• wniosek o wydanie świadectwa efektywności energetycznej składany jest wyłącznie w formie elektronicznej,
• odbywa się to za pośrednictwem Platformy Efektywności Energetycznej (PEE),
• wniosek musi zostać złożony przed rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia.

4. Realizacja przedsięwzięcia poprawiającego efektywność energetyczną

Po złożeniu prawidłowego wniosku inwestor może przystąpić do realizacji inwestycji, np.:

• modernizacji instalacji technologicznych,
• ograniczenia strat ciepła,
• odzysku energii odpadowej,
• modernizacji systemów grzewczych lub przemysłowych.

Przedsięwzięcie musi zostać zrealizowane zgodnie z zakresem opisanym we wniosku i audycie – istotne odstępstwa mogą wpłynąć na uznanie oszczędności energii.

5. Potwierdzenie i weryfikacja uzyskanych oszczędności energii

Po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia następuje etap potwierdzenia uzyskanych efektów energetycznych.

Zgodnie z projektem nowelizacji:

• Prezes URE może weryfikować wybrane wnioski (do określonego procentu rocznie),
• weryfikacja może być prowadzona także przez niezależnych ekspertów zewnętrznych,
• brak weryfikacji nie oznacza zwolnienia z obowiązku osiągnięcia deklarowanych oszczędności – odpowiedzialność spoczywa na inwestorze.

6. Wydanie, obrót i rozliczenie białych certyfikatów

Po pozytywnej ocenie przedsięwzięcia:

• wydawane są świadectwa efektywności energetycznej wyrażone w toe,
• certyfikaty mogą zostać:
  • sprzedane na rynku,
  • przekazane podmiotom zobowiązanym,
  • wykorzystane do realizacji własnego obowiązku efektywności energetycznej.

Na tym etapie białe certyfikaty stają się wymiernym instrumentem finansowym, realnie obniżającym koszt inwestycji.

Pomimo nowelizacji, kilka zasad pozostaje absolutnie kluczowych:

❗ wniosek zawsze musi być złożony przed rozpoczęciem inwestycji,

❗ oszczędności energii muszą być mierzalne, trwałe i udokumentowane,

❗ audyt (lub równoważna dokumentacja ESCO) pozostaje podstawą systemu,

❗ błędy formalne na etapie wniosku skutkują utratą prawa do certyfikatów.

Korzyści wdrożenia białych certyfikatów dla przedsiębiorstw

1. Finansowe wsparcie inwestycji energooszczędnych – certyfikaty pozwalają odzyskać część kosztów modernizacji.
2. Zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstwa – niższe koszty energii poprawiają wyniki finansowe.
3. Pozycjonowanie jako firma zrównoważona środowiskowo – ważne w kontekście polityki ESG i oczekiwań partnerów biznesowych.

KLUCZOWE ZMIANY